LİMİTED ORTAKLIKLARDA PAY REHNİ[1]

A.    Limited Şirkette Pay Kavramı

1.      Kavram

Limited Şirkette esas sermaye paylara bölünmüştür. Limited şirket asgari sermayesi mevcut TTK m.507’ye göre en az 5.000.-TL olmak zorundadır. Yeni TTK m.580’e göre bu sınır 10.000.-TL olarak belirlenmiştir. Mevcut TTK da bir sermayedar’ın en az sermaye payı 25 TL olarak sınırlandırılmışken bu sınır yeni TTK da kaldırılmıştır.

Limited ortaklıkta ortaklık payı, her ortağın limited şirketin sermayesi içindeki sermaye miktarının nominal değerini değil, şirketteki hakların ve yükümlülüklerin tamamını yani yönetime, kara, tasfiyeye katılmayı ifade eder. Ortak ile şirket arasında ortak olmaktan doğan bütün hukuki ilişkilerin ifadesidir. Mevcut TTK m.518-527 de düzenlenen “payın devri”, “payın intikali”, “payın bölünmesi”, “payın bir ortakça veya şirket tarafından iktisabı” ve “pay üzerinde icra kovuşturması”na ait hükümlerde kullanılan “pay” terimi ortaklık payı anlamında kullanılmaktadır. Limited şirkette ortaklık hakları malvarlıksal ve yönetsel haklar olarak olmak üzere ikiye ayrılabilir.

i.                    Malvarlıksal haklar: Kar payı, tasfiye payı, yeni pay alma hakkı gibi haklardır.

ii.                  Yönetsel haklar: Oy hakkı, ortaklar kurulu kararlarına karşı iptal davası açma hakkı, denetleme hakkı, haklı nedenle ortaklıktan çıkma hakkı gibi haklardır.

Ortaklık sıfatından kaynaklanan temel borç ise sermaye borcunu ödeme yükümlülüğüdür.

2.      Senede Bağlanması

Limited şirketlerde anonim şirketlerde olduğu gibi ortaklık payının hisse senetlerine bağlanması mümkün değildir. (mevcut TTK m.503/II) Öte yandan ortaklık payı hakkında ispat vasıtası niteliğinde “pay senetleri” düzenlenebilir. Bu senetler mevcut TTK m.518/III uyarınca kıymetli evrak niteliğinde olmayan senetlerdir.

Limited şirkette ortaklık sıfatı ile ortağın buna bağlı haklardan yararlanma oranı, esas sözleşme (mevcut TTK m.510/II-b 1 ve 2), ticaret sicil kayıtları (mevcut TTK m.511/b.4 ve 5) pay defteri (mevcut TTK 519/I) yada her takvim yılı başında ticaret sicile verilmesi lazım gelen ortak listesi (TTK 519/II) gibi belgeler ile ispat edilebilir. Pay senedi kıymetli evrak olması mümkün değilse de esas sözleşme ile etkileri kuvvetlendirilebilir. Örneğin oy hakkının kullanılması hakkı pay senedinin ibrazı koşuluna bağlanabilir.

3.      Devredilebilirliği

Limited şirketler hukuki yapı itibariyle şahıs şirketleri ile anonim şirketler arasında yer almakta ve her iki türden de unsurlar içermektedirler. Dolayısıyla ortaklık payının devri konusunda mevcut TTK da ara çözüm öngörülmüştür. Mevcut TTK m.520/II uyarınca devir işleminin pay defterine kaydedilebilmesi için ortakların sayı ve sermaye itibariyle dörtte üçünün muvafakati gerekli olmakla beraber mevcut TTK m.520/IV uyarınca esas sözleşme ile payların devri yasaklanabilir hatta daha ağır şartlara da bağlanabilir. Yine devir için mevcut TTK m.520/son uyarınca payın devri için yazılı ve imzaları noterce tasdikli bir sözleşme yapılması gereklidir. Son olarak devrin hüküm ifade etmesi için, devir şirkete bildirilmeli ve pay defterine kaydedilmelidir.

B.     Limited Şirket Payı Üzerinde Kurulan Rehin Hakkının Hukuki Niteliği

1.      Bir Hak Üzerinde Kurulan Rehin Hakkı

Limited şirket payı üzerinde kurulan rehin hakkı, ortaklık payının malvarlıksal cephesini, yani ortaklık sıfatına bağlı malvarlıksal hakları kapsamaktadır. Dolayısıyla, limited şirket payı üzerindeki rehin hakkının konusu esasen bir hak olup, burada bir “hak üzerinde kurulan rehin hakkı” söz konusudur. Bu hak Türk, Alman ve İsviçre hukuklarında açıkça kanunda düzenlenmemiştir. Öte yandan tim bu sistemlerde limited şirket payının hakları üzerinde rehin kurulmasına ilişkin genel hükümler uyarınca (TMK 954 vd “alacaklar ve diğer haklar üzerinde rehin”) rehin hakkına konu olabileceği kabul edilmektedir. Bu hak ortaklığa bağlı hakların malvarlıksal cephesini kapsar, yönetsel nitelikli haklar rehin hakkının kapsamı dışında kalır.

2.      “Alacaklar” ve “Diğer Haklar” Ayrımı açısından Limited Şirket Payı Üzerinde Kurulan Rehin Hakkı

TMK da kanun sistematiği açısından “alacaklar” ve “diğer haklar” birbirinden ayrılmıştır. Alacak kavramı dar anlamda borç ilişkisinin aktif tarafını ifade eder. Diğer haklar ise dar anlamda alacakların dışında kalan, ayni haklar, pay sahipliği hakları, maddi varlığı olmayan şeyler üzerinde kurulan haklar(fikri ve sınai haklar) ile mirasçılık hakları gibi haklardır.Limited şirket ortaklık payı üzerindeki rehin hakkı da işte bu diğer haklar rehni kapsamındadır. Bu rehin türünde alacak rehninden bahsedilemez. Payın rehni ile ortaklığın malvarlıksal cephesi, rehin kapsamını belirleyen kurallar çerçevesinde, bir bütün olarak rehne konu olmaktadır. Yoksa münferit bir alacağın rehni söz konusu değildir.

C.     Limited Şirket Payı Üzerinde Rehin Hakkı Kurulması

1.      Genel Olarak

Alacaklar ve diğer haklar üzerinde rehin hakkı kurulmasının şartları MK m.955’te belirlenmiştir. Madde 1.fıkrasına göre “Senede bağlanmış olan veya olmayan alacakların rehni için rehin sözleşmesinin yazılı şekilde yapılması ve senede bağlı alacaklarda senedin teslim edilmesi gerekir.” Madde 3.Fıkrasına göre “Diğer hakların rehninde, yazılı rehin sözleşmesiyle birlikte, bu hakların devri için öngörülen şekle uyulması gerekir.”

2.      Rehnin Kurulması Koşulları

a.       Ön Koşul (Devir ve Rehin Yasağı Bulunmaması)

Türk Medeni Kanunu m.954 yollaması ile 939. Maddeye göre ancak “Kanunda öngörülen ayrık durumlar dışında taşınırlar, ancak zilyetliğin alacaklıya devri suretiyle rehnedilebilir.” Yani temliki kabil olmayan haklar üzerinde rehin hakkı tesis edilemez. Temlik kabiliyetinden maksat üzerinde rehin kurulacak hakkın devrinin kanun yada sözleşme ile yasaklanmamış olmasıdır. Dolayısı ile limited şirket ortaklık payı üzerinde rehin hakkından bahsedebilmemiz için öncelikle bu şekilde yasaklama olmaması gereklidir. Mevcut TTK m.520/IV  ve TTK m520/III gereği esas sözleşme ve kanun gereği yasaklanan payların rehni mümkün değildir.

i.                    Kanundan Doğan Devir Yasağı

Ortağın sermaye payı olarak şirkete ayni sermaye koyması durumunda, ayın karşılığında çıkarılan payların üç yıl süre ile devri yasaktır. (mTTK 520/III, yeni TTK da bu fıkra yok) Bu süre şirketin yahut sermaye artırımının tescilinden itibaren başlar. (mTTK.404, yeni TTK da yok)

ii.                  Şirket Sözleşmesinden Doğan Devir Yasağı

Mevcut TTK m.520/IV yeni TTK m.595/IV uyarınca esas sözleşme ile payların devri tamamen yasaklanabilir. Bu durumda TMK m.939 nedeni ile bu hak rehnedilebilir niteliğini kaybeder. Bu yasak malvarlıksal açıdan ortaklık hakkı olan kar payı, tasfiye payı gibi alacakların münferit olarak rehnedilmesine engel teşkil etmez.

b.      Yazılı Rehin Sözleşmesi

Limited şirket ortaklık payları üzerinde rehin hakkı tesisi için TMK m.955 gereği yazılı bir rehin sözleşmesi yapılması ve rehin konusu hakkın devrine ilişkin şekil şartlarının da yerine getirilmesi gerekir. Devir TTK m.520/son gereği imzaların noterce tasdiki sureti ile gerçekleştiği için rehin hakkı tesisi için yapılacak sözleşmenin de noterde tasdik edilmesi zorunludur.

3.      Pay Rehninin Koşullarına İlişkin Bazı Sorunlar

TTK m.520’de yukarıda açıklanan şartların haricinde başka şartlarda sayılmış ve düzenlenmiştir.

a.       Şirketin Onayı

i.                    Payın Devrinde Onayın Hukuki Etkisi

TTK m.520//II maddesi uyarınca payın devrinin şirket pay defterine kaydı için şirketin 3/4 sayı ve sermaye çoğunluğu ile devre onay vermesi gerekir. Şirketin devre onay vermemesi halinde anonim ortaklıklarda bu durumda uygulanması büyük ölçüde kabul gören bölünme teorisinin limited şirketler hukukundan uygulanıp uygulanmayacağı tartışmalıdır.[2] Ağırlıklı olan görüşe göre şahıs şirketlerine yönelik bir çok unsuru bünyesinde barındıran limited şirketlerde bölünme teorisi uygulanamaz.

ii.                  Rehin Hakkı Kurulması Bakımından Şirket Onayı

Doktrinde tartışmalı olmakla beraber yukarıda payın devrinde açıklanan gerekçelerle onay şartının gerekli olduğunu söyleyebiliriz. Yalnız bu şart bir şekil şartı olarak kabul edilemez. Zira şekil şartları TMK da sayılmıştır. Bu şart payın rehnine ilişkin maddi hukuka ilişkin bir şarttır.

iii.                Rehin Hakkının Şirkete Bildirilmesi ve Pay Defterine Kaydı

Bu şart rehin hakkının kurulmasına yönelik bir geçerlilik şartı değildir. Rehnin bildirilmesinde rehin alacaklısının menfaati vardır. Amaç şirketin rehinden haberdar edilmesi suretiyle; rehin kapsamına giren malvarlıksal haklardan doğan alacakların rehin verene iyiniyetle ödenmesini engellemektir. Bildirim yapılmadığı takdirde şirketin rehin borçlusuna yapacağı ödeme ile Borçlar Kanunun m.165 (Alacağın temliki) hükmünün kıyasen uygulanması ile borçtan kurtulması ile karşı karşıya kalınabilecektir. Şunu da ifade etmek gereki, şirket kendisine bildirim yapılmamasına karşın rehin hakkı tesisinden bir şekilde haberdar ise TMK m.961 yine uygulama alanı bulur ve borçlu şirket BK 165’e dayalı olarak borçtan kurtulamaz.

Limited Şirket payı üzerinde rehin hakkı tesisi için rehnin pay defterine kaydı gerekli değildir. Mevcut TTK m.519/1 gereği hatta bu kaydın yapılmasının hukukiliği doktrinde tartışmalıdır. Bunun karşısında yeni TTK m.594/1 ile bu tartışma ortadan kaldırılmıştır. Rehin hakkı da pay defterine kaydedilebilir. Şirkete yapılacak bildirim ile pay defterine kayıt aynı sonuçları doğuracağından bu kaydın konulması hukuken rehin alacaklısının menfaatinedir.

4.      Payın Kısmen Rehni

Limited şirkette bir ortağın sadece tek bir paya sahip olabilmesi ilkesi karşısında payın kısmen rehnedilebilmesi için öncelikle ortaklar kurulu tarafından mevcut TTK m.520/II deki nisap ile payın bölünmesine karar verilmiş olunmalıdır. Buundan sonra payın bölünen kısımlarının, rehne ilişkin şartlara uyulmak koşulu ile bağımsız olarak rehnedilmeleri mümkün hale gelir.

Limited şirket payının, mevcut bir borcun sadece belirli bir kısmını temin etmek amacıyla rehnedilmesi, payın kısmen rehni anlamına gelmemektedir. Burada, sadece rehin hakkından kaynaklanan ayni sorumluluğun sınırlandırılması söz konusudur. Dolayısıyla böyle bir durumda, rehin hakkı kurulması için  payların bölünmesi gerekmez.

D.    Limited Şirket Payı Üzerine Kurulan Rehin Hakkının Kapsamı

1.      Genel Olarak

Rehin hakkının kapsamından maksat, limited şirket payına bağlı hakların ne ölçüde rehnin sağladığı teminata dahil olduklarıdır. Rehinli alacaklının bu sıfatı ile sahip olduğu hak ve yetkiler rehin konusu payın paraya çevrilmesi ve bunun bedeli ile alacağın tatmininden ibarettir.

2.      Limited Şirket Payı Üzerindeki Rehin Hakkının Malvarlıksal Nitelikli Ortaklık Hakları Bakımından Kapsam ve Etkisi

a.       Kar Payı Alma Hakkı

i.                    Kavram

Ortaklar kurulu kararı ile kar dağıtımına karar verilmesi ile birlikte, limited şirket payına bağlı kar payı alma hakkı, ortak açısından şirkete karşı ileri sürülebilecek, şartsız, ileride doğacak zararlardan etkilenmeyen ve geri alınması mümkün olmayan bağımsız bir alacak haline gelir. Kar payı ortaklık payından ayrı olarak devredilebilir. (BK 162-163)Türk, İsviçre ve Alman doktrininde limited şirket payına bağlı kar payı hakkının kıymetli evrak niteliği taşıyan bağımsız kuponlara[3] bağlanmasının mümkün olabileceği kabul edilmektedir. Kuponları devralan ortaksal bir hak kazanamayacağı için kuponların çıkarılması ve devri mevcut TTK m.503’e aykırılık oluşturmamaktadır. Anılan hüküm ortaklık payının kıymetli evraka bağlı olarak tedavülünü engellemeye yönelik olup buna bağlı kar payı alacakları açısından aynı durum geçerli değildir.

ii.                  Kuponlara Bağlı Olmayan Kar Payının Rehnin Kapsamı Bakımından Durumu

Kar payının kuponlara bağlanmadığı hallerde, rehnin kapsamı bakımından durumu TMK m.959/I’e göre belirlenir. Buna göre, rehnin paraya çevrilmesi anında muaccel olmamış yan edimler rehnin kapsamına dahil olmakla beraber, rehnin paraya çevrilmesinden önce  muaccel olanlar rehnin kapsamı dışında kalır. Kar payı alacağı, limited şirket payı üzerindeki rehnin kapsamına dahil edilebileceği gibi, payın rehni söz konusu olmayan hallerde ondan bağımsız olarak da rehnedilebilir. Herhalde söz konusu kar payları üzerinde kurulan rehin hakkı TMK m.954 – 955 anlamında “alacak rehni” niteliğinde olacaktır.

Kar payları ister pay ile birlikte ister tek başına rehnedilsin, her halde TMK 955 uyarınca adi yazılı bir rehin sözleşmesi yeterli olacaktır.

iii.                Kuponlara Bağlı Olan Kar Payının Rehnin Kapsamı Bakımından Durumu

·         Kıymetli evrak niteliğinde olan kuponlara bağlı olduğu haller

TMK m.959/II’ye göre belirlenir. Yasa metninde açıklandığı üzere bu tür yan edimler için özel senetler düzenlenmiş ise, aksi kararlaştırılmış olmadıkça, bunların rehin kapsamına girmesi, şekil koşullarına uygun olarak rehnedilmelerine bağlıdırlar. TTK da limited şirketlere ilişkin kuponlar hakkında özel bir hüküm yoktur. Ancak anonim şirketler tarafından çıkarılan ve dağıtım kararı alınarak bağımsız alacak haline gelen kar payı alacağını içeren kuponların TTK m.573/I karşısında hamline yazılı kıymetli evrak oldukları doktrinde kabul edilmektedir. Limited ortaklıklardaki kuponların kıymetli evrak niteliği bunların bağımsız senetler halinde çıkarılması halinde söz konusu olabilecektir. Kuponlar ın hamiline yazılı olarak düzenlenmesi ve alacaklıya teslim edilmesi yeterlidir.

·         Pay senetlerine bağlı olan kuponlar

Kıymetli evrak niteliğinde olmayan bu tür kuponlar ancak pay senedi ile beraber veya ondan ayrı olarak TMK m.955 hükmüne uygun olarak rehnedilebilir.

iv.                Müstakbel Kar Payı Alacakları Üzerinde Rehin Hakkı Kurulması

Sözleşme ile ortaklar kurulu tarafından dağıtımına karar verilmiş yani halihazırda muaccel olan kar payı alacakları yanında henüz dağıtımına karar verilmemiş ve ileride doğacak müstakbel kar payı alacaklarının da rehnedilmeleri mümkündür. Müstakbel kar payı alacaklarının, pay ile birlikte olduğu gibi, ondan bağımsız olarak da rehnedilmeleri mümkündür.

v.                  İntifalı Rehin Tesisi ile Kar Payının Rehne Dahil Edilmesi

Kar payının rehne dahil edilmesi, sözleşme ile rehinli alacaklıya payın semerelerinden yararlanma yetkisi tanınması suretiyle de sağlanabilir. Bu olasılıkta söz konusu olan rehin hakkının özel bir biçimi olan yararlanmalı rehin yada diğer bir deyişle intifalı rehin müessesesidir.

b.      Tasfiye Bakiyesine Katılma Hakkı

Limited şirketin tasfiyesinde, tasfiye memurlarının tayin ve azilleri, tasfiyenin icrası, sicildeki kaydın silinmesi ve defterin saklanmasına mevcut TTK m.552 uyarınca anonim şirketlere ilişkin hükümler uygulanır. (Yeni TTK m.643) Limited şirketin infisahı halinde, her ortak tasfiye sonucuna payı oranında katılma hakkına sahiptir. (mevcut TTK 455/I c.2) Buna tasfiye payı hakkı da denilir. İnfisahtan sonra artık payın içerdiği yegane hak tasfiye payı hakkıdır. Tasfiye payı hakkı, ortaklık payının bir kaim değeri olduğundan, şirketin infisahından sonra rehinli alacaklının teminatını muhafaza etmenin tek yolu, rehin hakkının rehin hakkının tasfiye payı üzerinde devam etmesidir. Bu nedenle doktrinde ağırlıklı olarak kabul edildiği üzere rehin hakkı tasfiye payı üzerinde devam edecektir.

c.       Sermaye Payına İlişkin Geri Ödeme

i.                    Kavram

Limited şirketler hukukunda, şirketin infisahı durumunda ortağa ödenen tasfiye payı dışında, şirketin faaliyeti sürerken ortağa sermaye payının geri ödendiği diğer bazı haller de mevcuttur.

ii.                  Esas Sermayenin Azaltılması

Geri ödeme hallerinin başında esas sermayenin azaltılması (mevcut TTK m.517 yeni TTK m.592) hali gelir. Limited şirketlerin sermayelerinin azaltılması anonim şirketlerin sermayelerinin azaltılması kurallarına tabidir. (mevcut TTK m.396-398 yeni TTK 473-475) Dolayısı ile üç tür sermaye azaltılması söz konusudur.

·         Sermayenin kısmen iadesi amacıyla yapılan sermaye azaltılması

Azaltılan sermaye payına tekabül eden ortak sermaye payına tekabül eden payın yerini bunlara ilişkin olarak şirket tarafından ortağa ödenecek olan bedel alır. Dolayısıyla söz konusu pay üzerindeki bir rehin hakkı da ortağın geri ödenecek bedel konusunda şirkete karşı sahip olduğu alacak hakkı üzerindeki bir rehin hakkına dönüşür. (Geri ödemede TMK m.961/II uygulanır)

·         Bilanço zararının ortadan kaldırılması amacıyla yapılan sermaye azaltılması

Bu durumda herhangi bir geri ödeme söz konusu değildir. Dolayısıyla rehin hakkının üzerinde devam edebileceği herhangi bir kaim değer söz konusu değildir. Bu nedenle azalan teminat açığının ortak tarafından kapatılması gerekip gerekmediği tartışmalıdır. Ağırlıklı olan görüşe göre, rehin hakkı şirketin olumsuz mali durumuna feda edilmemelidir ve TMK m.2 uyarınca rehinli alacaklının ek teminat verme yükümlülüğü olmalıdır.

·         Sermaye artırımı ile birlikte yapılan esas sermaye azaltılması

Sermayenin bu şekilde azaltılması halinde, sermayenin yeni paylar çıkarılarak artırılması söz konusu olduğu ve yeni paylar eskilerinin yerine geçtikleri için, burada rehin hakkı çıkarılan yeni paylar üzerinde devam eder.

iii.                Ortağın Şirketten Çıkması ya da Çıkarılması

Çıkma:Limited şirkette, esas sözleşme ile ortaklara şirketten çıkma hakkı verilebilir. Esas sözleşmede bu konuda bir hüküm yoksa ancak haklı nedenleri varlığı halinde ortak şirketten çıkmasına izin verilmesini Mahkemeden talep edebilir.

Şirketten çıkan ortağa, şirket tarafından sermaye payı tutarına oranla ve tasfiye bilançosu ilkeleri uyarınca hesaplanan “ayrılma payı” ödenir. Aynen infisah halinde rehin tasfiye payına yayılmasında olduğu gibi çıkma halinde de pay üzerindeki rehin hakkı ayrılma payı üzerinde bir rehin hakkına dönüşür. Ayrılma payı alacak hakkı rehni niteliğindedir. (TMK m.961)

 Çıkarılma: Çıkarılma hali üç şekilde söz konusudur.

·         Ortağın sermaye koyma borcunu süresinde yerine getirmemesi (mevcut TTK m.529/II yeni TTK da yok)

·         Ortağın haklı nedenlere dayalı olarak ortaklar kurulu tarafından alınan bir karar ve mahkeme kararı ile şirketten çıkarılması (mevcut TTK m.551/III yeni TTK da yok)

·         İflas etmiş yada ortaklık payı haczedilmiş alacaklının, şirketin infisahının engellenmesi amacıyla ortaklar kurulu kararı ile şirketten çıkarılması (mevcut TTK m.523/I,4 yeni TTK da yok)

iv.                Yeni Pay Alma Hakkı

Mevcut TTK m.516/II ile sermayenin artırılmasına iştirak etmeyi isteme hakkı yeni TTK m.591’de düzenlenmiştir. Bu düzenlemelere göre ortak çıkarılan yeni payları alma hakkına sahiptir. Rehinli paya ilişkin yeni pay alma hakkı pay sahibi tarafından kullanılabilir. Rehin hakkı sadece paraya çevirme yetkisi vermektedir. Rehin hakkı sahibinin pay sahibini yeni pay almaya bu nedenle zorlayamayacağı kabul edilir. Ancak bu hakkın kullanılmaması rehin alacaklısına ek teminat isteme hakkı vereceği kabul edilmektedir. Rehin sözleşmesinde gelecekteki tüm sermaye artırımlarına ilişkin belirlilik ilkesine aykırı düzenleme yapmamak koşulu ile ilerde çıkarılacak yeni paylar rehin kapsamına dahil olacağı kararlaştırılabilir.

v.                  Bedelsiz Payları Edinme Hakkı

Sermaye artırımı şirket öz kaynaklarının esas sermayeye eklenmesi sureti ile gerçekleştirilebilir. Bu durumda söz konusu olan hak bedelsiz payı edinme hakkıdır. Bu bedelsiz hakkın edinilmesi servet hakkı niteliğinde olduğundan eski paylar üzerinde kurulan rehin hakkının, bunların bir parçası olan bedelsiz paylar üzerinde de kendiliğinden kurulacağı kanaati doktrinde mevcuttur.

3.      Limited Şirket Payı Üzerindeki Rehin Hakkının Yönetsel Nitelikli Ortaklık Hakları Bakımından Kapsam ve Etkisi

a.       Kavram

Yönetsel nitelikli ortaklık hakları katılma hakları ile koruyucu haklar olarak ikiye ayrılmaktadır.

·         Katılma Hakları:

o   Oy hakkı (mevcut TTK m.537 yeni TTK m.618-619)

o   Yönetim hakkı (mevcut TTK m.540 yeni TTK m.623)

o   Denetleme hakkı ( mevcut TTK m.548 yeni TTK m.635)

o   Diğer bir ortağın çıkarılmasını isteme hakkı(mevcut TTK m.551/III yeni TTK m.640)

·         Koruma Hakları

o   Ortaklar kurulu kararlarının iptali davası(mevcut TTK m.536/IV atfı ile mevcut TTK m.381-384, yeni TTK m.622 atfı ile yeni TTK m.445 vd hükümler)

o   Müdürler aleyhine sorumluluk davası açma hakkı (mevcut TTK m.556 atfı ile mevcut TTK m.336 vd, yeni TTK m.644)

o   Ortaklar kurulunu toplantıya çağırma hakkı (mevcut TTK m.538/I, yeni TTK m.617)

o   Ortaklıktan haklı nedenle çıkma hakkı (mevcut TTK m.551/II yeni TTK m.638/II)

o   Şirketin haklı nedenlerle feshi talebi (mevcut TTK m.551/II yeni TTK m.638/II)

Limited şirket payı üzerindeki rehin hakkı yönetsel nitelikli ortaklık haklarını kapsamaz. Pay üzerindeki rehin hakkı sahibine sadece rehin konusu payı paraya çevirme yetkisi bahşeder. Malvarlıksal değeri olmayan yönetsel hakların paraya çevrilmeleri mümkün değildir. Bu nedenle bu haklar bir bütün halinde rehin hakkının kapsamı dışında kalırlar. Ortak yönetsel haklarını rehin alacaklısına bağlı olmadan serbestçe tek başına kullanabilir. Bu hakların rehin alacaklısının haklarına zarar vermeyecek şekilde kullanılması rehin sözleşmesi ile kararlaştırılabilir.

b.      Yönetsel Hakların Rehinli Alacaklı Tarafından Kullanılması

i.                    Rehinli alacaklıya temsil yetkisi verilmesi

·         Oy hakkının kullanılması konusunda

Anonim şirketlerde pay sahibi rehin hakkı sahibine temsil yetkisi verebileceğinden bu konudaki düzenlemenin kıyasen limited şirket ortaklık payı sahibine uygulanacağı kabul edilecektir. Temsil belgesi yazılı olarak temsilciye verilmelidir. Temsil yetkisi geri alınabilir.(BK m.34/II gereği aksi kararlaştırılamaz)

·         Oy hakkı dışındaki diğer yönetsel hakların kullanılması konusunda

Diğer hakların verilmesi hususunda da yukarıda temsil yetkisi ile oy hakkı verilmesi konusundaki açıklamalar geçerlidir.

ii.                  Rehinli Alacaklıya Sözleşme İle Hak Tanınması

Türk hukukunda yukarıdaki temsil yetkisi verilmesi hali hariç oy hakkı ve diğer yönetsel hakların paydan ayrı olarak devrine ilişkin anlaşmalar geçersizdir.

c.       Ortağın Yönetsel Hakların Kullanılmasından Dolayı Rehinli Alacaklıya Kerşı Sorumluluğu

Ortak yönetsel haklarını rehinli payın değerinde azalmaya yol açamayacak şekilde serbestçe kullanabilir. Ancak bu sorumluluk ancak ortağın kullandığı oyun rehinli payın değerine doğrudan etki edecek hallerde söz konusu olması gerektiği doktrinde tartışmalıdır.

E.     Limited Şirket Payı Üzerindeki Rehnin Paraya Çevrilmesi

1.      Kavram

Pay üzerindeki rehin hakkı sahibinin temel yetkisi rehin konusu payı paraya çevirme yetkisidir. Paraya çevirme kural olarak cebri icra yoluyla ve İİK’nın rehnin paraya çevrilmesi hakkındaki hükümleri uyarınca yapılır.

2.      Rehinli Payın Cebri İcra Yoluyla Paraya Çevrilmesi

a.       Uygulanacak Mevzuat

Menkul rehninin paraya çevrilmesini düzenleyen İİK m.145-147, müşterek hükümler başlığında toplanan ve hem menkul hem de ipoteğin paraya çevrilmesinde uygulanan İİK m.150e – 152 ve İİK m.150g hükmünün atfı ile İİK m.92/II, 93, 96, 97/a, 98, 99 ve 112-137 hükümleridir. Kural olarak takip ilamsız yapılmak zorunda değildir. Rehin alacaklısı İİK m45’teki emredici düzenleme nedeniyle doğrudan doğruya haciz veya iflas yolu ile takip yapamaz.

b.      Rehinli Limited Şirket Payının Paraya Çevrilmesinde İİK m.121’in uygulanması

İİK m.121 hükmü intifa hakkı ile şirket ve iştirak halinde mülkiyet hisselerinin paraya çevrilmesini düzenlemektedir. İİK 121 anlamında şirket hissesi hisse senedine bağlı olmayan her türlü şirket payıdır. Dolayısıyla anılan hüküm rehinli şirket payının paraya çevrilmesinde de uygulanır. İİK m.121 uyarınca çıplak payın nasıl satılacağına ilgilileri dinledikten sonra İcra Hakimi karar verir. İlgililer: Borçlu, rehinli alacaklı ve varsa üçüncü kişilerdir. Satış yöntemi konusunda İcra Hakimi üç şekilde karar verebilir.

o   Açık arttırma yolu ile satış

o   Bir satış memuru görevlendirip satışı ona havale etmek

o   Gerekli gördüğünde diğer bir tedbir almak(bu düzenleme ile pazarlık yolu ile satış da mümkün olmaktadır)

c.       Paraya Çevrilmede Esas Alınacak Değer

Limited şirket payının nominal değeri yanında birde gerçek-rayiç- değeri vardır. Payın gerçek değeri goodwill[4] ve yedek akçeler de dahil olmak üzere şirketin tüm aktif ve pasiflerinin değerlendirilmesi suretiyle hesaplanan değeridir. Limited şirket payının gerçek değeri İİK m.150g’nin atfıyla menkullerin paraya çevrilmesine de uygulanan İİK m.128/II hükmüne uygun olarak satışı yapacak icra dairesi tarafından takdir ettirilmeli ve bu konuda düzenlenen rapor tüm ilgililere tebliğ edilmelidir. Teknik ve mali bilgi gerektirdiğinden icra dairesi bu yetkisini kullanırken bilirkişi görüşüne başvurması doğru olacaktır.

[1] ERDEM, Ercüment; GÖKSOY, Y.Can; Limited Şirkette Payın Rehni, Prof.Dr.Seyfullah Edis’e Armağan, DEÜ Yayınları, İzmir – 2000, sf.571-621 arası (Ödev konusunun Lİmited Ortaklıklarda Pay Rehni bölümü ödev içeriği bu eserden ağırlıklı olarak oluşturulmuştur)
[2] Bölünme teorisine göre, devralan kişi pay defterine kaydolunmasa bile, mülkiyet ona geçmiştir. Yani devredilen senedin teslimi ile pay senedinin mülkiyeti devralana geçmektedir.
[3] Devlet tahvili, hisse senetleri vb. değerli kâğıtların üzerinde bulunan ve belirli zamanlarda sahibine faiz veya kazanç payı olarak belirli bir gelir sağlayan kesilmiş parça.
[4] şirket için ödenen fiyat ile şirketin net aktif değeri arasındaki farktır.